Historia Swamiego Ramdeva pokazuje, jak starożytna wiedza może znaleźć miejsce w nowoczesnym świecie. Ten urodzony w 1965 roku jogin zdołał osiągnąć coś, co wydawało się niemożliwe – sprawił, że miliony ludzi w Indiach zaczęły świadomie oddychać i praktykować jogę. Jego popularność przerosła dotychczasowych mistrzów medialnej obecności, takich jak Sri Sri Ravi Shankar, znany z doskonałych umiejętności public relations, czy Amma z jej filozofią wszechogarniającej miłości. Ramdev zdołał nawet przyćmić sławę Sathya Sai Baby, postaci przez dekady uważanej za niedościgniony symbol duchowości subkontynentu.
Fenomen Baba Ramdeva dokonał się dzięki telewizji, której siłę oddziaływania potrafił wykorzystać ze znakomitą precyzją. Początki jego medialnej kariery związane były z religijnym kanałem AASTHA, gdzie programy szybko zyskały rzeszę wiernych widzów. Z czasem dołączyły kolejne stacje telewizyjne, a Ramdev stał się wszechobecną postacią na ekranach indyjskich telewizorów. Przypisywanie jego sukcesu wyłącznie telewizji byłoby jednak krzywdzącym uproszczeniem. Ten charyzmatyczny nauczyciel oferuje coś znacznie głębszego niż tylko medialny show. Jego propozycja opiera się na technikach oddechowych, zwanych pranajamą, oraz fizycznych ćwiczeniach, czyli asanach, wywodzących się ze starożytnego systemu jogi Patanjalego.
Według szacunków każdego ranka w mieszkaniach, domach i nawet najprostszych chałupach jogę według metody Ramdeva praktykuje przynajmniej kilkanaście milionów osób. To liczba imponująca, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę, że współczesne Indie wcale nie przypominają legendami owianej krainy joginów. Przeciwnie, kraj ten boryka się ze wszystkimi plagami nowoczesnej cywilizacji. Nadmierne uzależnienie od infantylnej telewizji, niezdrowe nawyki żywieniowe związane z konsumpcją słodyczy, chipsów i wszelkich odmian fast foodów stały się codziennością dla milionów Hindusów. W tym kontekście Ramdev wyrósł na ikonę zdrowego, powściągliwego, wręcz ascetycznego stylu życia. Stał się tym, który przypomniał rodakom o bogatej jogicznej tradycji ich kraju.
Nauczyciel mas
Popularność Baba Ramdeva wykracza daleko poza ekrany telewizorów. Jego specjalne zgromadzenia, prowadzone na żywo i trwające czasami po kilka dni, gromadzą tysiące uczestników, którzy gorliwie ćwiczą wraz ze swoim nauczycielem. Ramdev stara się uwolnić ich ze złych nawyków, jakie niesie ze sobą rozprzestrzeniający się w Indiach zachodni styl życia. Ten ortodoksyjny zwolennik jogicznego stylu życia nie szczędzi ostrych słów pod adresem symboli zachodniej konsumpcji. Z całą pewnością nie jest ulubionym joginem koncernów Coca Cola czy Pepsi Cola. O ich produktach twierdzi głośno, że nadają się wyłącznie do czyszczenia toalet, i to nie zawsze skutecznie.
Osiągnięta pozycja medialna pozwala mu na publiczne wygłaszanie często bardzo skrajnych opinii. Stał się supergwiazdą na miarę ikon Bollywood, a wśród filmowych gwiazd i gwiazdek ma sporo admiratorów. Znane aktorki, jak choćby Shilpa Shetty, publicznie przyznają się do nauki u Ramdeva i promują jogiczny styl życia. Mimo ogromnej popularności w Indiach jogin długo pozostawał prawie zupełnie nieznany poza subkontynentem, chociaż systematycznie pracuje nad międzynarodową ekspansją swojego przesłania.
Spotkanie, które zmieniło perspektywę
Historia bezpośredniego spotkania z Baba Ramdevem pokazuje skalę tego zjawiska. Kiedy pewien mistrz medytacji zaproponował swojej małej grupce uczniów wyjazd z aśramu Kokamthan do odległego o kilka kilometrów Shirdi, celem była wizyta u jogina o imieniu Ramdev. Dla zachodnich gości imię to niewiele mówiło. Kiedy pytali o tożsamość tajemniczego jogina, na twarzach mieszkańców aśramu malowało się zdziwienie. Jak to, nie wiedzą? To przecież Baba Ramdev!
Po kilkunastu minutach jazdy grupa znalazła się w słynnym ośrodku pielgrzymkowym, w eleganckim apartamencie, gdzie w otoczeniu swojej świty czekał na mistrza medytacji sam Yogi Ramdev. Spotkanie miało nieco niecodzienną formułę. Chociaż spotkało się dwóch mistrzów, mówił tylko i wyłącznie jeden z nich. Baba Ramdev wygłosił w hindi wykład o znaczeniu pranajamy w leczeniu rozmaitych schorzeń. Spotkanie było krótkie, ale owocne. Jeszcze tego samego dnia grupa powróciła do Shirdi na wieczorne zajęcia z jogi i pranajamy prowadzone przez Ramdeva dla około tysiąca osób.
Widok takiej liczby ćwiczących działał budująco, pozwalając całkowicie się odblokować i w miarę poprawnie powtarzać kolejne ćwiczenia za prowadzącym. Cały ten jogiczny spektakl trwał dobrze ponad trzy godziny i zakończył się w ciemnościach. Na koniec uczestnicy zostali zaproszeni na kontynuację zajęć następnego dnia o piątej rano. Tego samego dnia grupa miała jeszcze okazję po raz kolejny spotkać jogiczną megagwiazdę, która przybyła z rewizytą do aśramu w Kokamthan. To doświadczenie pokazało, jak wielką siłę oddziaływania ma ten człowiek na swoich zwolenników.
Imperium zdrowia i biznesu
Baba Ramdev to dziś jedna z najważniejszych ikon współczesnych Indii. Jest joginem, ale zarazem sprawnym przedsiębiorcą, który z powodzeniem łączy propagowanie starożytnego stylu życia z prowadzeniem rozległego biznesu. Jego ogromny i przepiękny ośrodek w Haridwar to znacznie więcej niż tylko miejsce duchowych praktyk. W tym kompleksie mieści się ajurwedyjski szpital oraz laboratoria produkujące tradycyjne medykamenty.
Imperium biznesowe Ramdeva rozrosło się do imponujących rozmiarów. Obejmuje produkcję żywności ekologicznej, kosmetyków naturalnych oraz szerokiej gamy produktów ajurwedyjskich, które trafiają do milionów indyjskich domów. Firma Patanjali Ayurved, współzałożona przez Ramdeva, stała się jednym z największych graczy na rynku produktów naturalnych w Indiach, konkurując z międzynarodowymi gigantami. To przedsiębiorstwo pokazuje, jak starożytna wiedza może być z powodzeniem komercjalizowana bez utraty swojej autentyczności.
Ramdev emanuje siłą i energią. Nie widać po nim szczególnych oznak starzenia się, co sam przypisuje praktyce jogi. Twierdzi, że dzięki pranajamie i jodze wyleczył się z paraliżu, jaki dotknął go w dzieciństwie. Dziś widać zaledwie nieznaczne ślady po tej chorobie. Publicznie mówi, że od dawna już je bardzo mało – owoce, czasami trochę orzechów, przede wszystkim pije wodę. Zachęca do tego samego innych, twierdząc, że współczesne pożywienie, spożywane w nadmiarze, zatruwa i zanieczyszcza ciało, uniemożliwiając swobodny przepływ życiodajnej prany.
Twierdzi również, że praktykuje słynną, a wymagającą wieloletniego ćwiczenia khechari mudrę, pozwalającą na zasilanie ciała wyłącznie amritą, mitycznym nektarem nieśmiertelności. Warto jednak zaznaczyć, że tę mudrę należy praktykować pod okiem doświadczonego mistrza, ponieważ nieopatrzna próba może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Baba Ramdev stał się prawdziwym skarbem Indii, gdyż naprawdę potrafił jogicznie poruszać wiele milionów Hindusów, którzy wcześniej nie mieli kontaktu z tradycyjnymi praktykami.
Styl nauczania i kontrowersje
W swoich wystąpieniach, zarówno telewizyjnych, jak i nagranych na nośnikach cyfrowych, słynny jogin unika wyraźnie taniego mistycyzowania i kładzie nacisk wyłącznie na techniki oraz ich praktykowanie. Jeżeli zdarza mu się sięgać po elementy mistyczne, to głównie wtedy, kiedy opowiada o skuteczności technik pranajamy w leczeniu rozlicznych schorzeń, a nawet rozmaitych odmian raka.
Takie twierdzenia niejednokrotnie wywoływały kontrowersje. Po jednym z wystąpień, kiedy wspomniał o wyleczeniu pacjentów z nowotworów za pomocą pranajamy, media zaatakowały go, zarzucając przesadę i autoreklamę. Ramdev nie pozostał dłużny i podjął wyzwanie. Oświadczył publicznie, że dostarczy pełną dokumentację dotyczącą skuteczności pranajamy, nawet w przypadku chorób nowotworowych. Ta odważna deklaracja tylko podsyciła debatę publiczną, ale jednocześnie pokazała determinację jogina w obronie starożytnych metod leczenia.
Medyczna społeczność pozostaje sceptyczna wobec niektórych twierdzeń Ramdeva, jednak nikt nie kwestionuje korzyści płynących z regularnej praktyki oddechowej i fizycznych ćwiczeń jogi. Nawet krytycy przyznają, że masowe upowszechnienie tych praktyk przyniosło wymierną poprawę zdrowia wielu Hindusów, szczególnie w kontekście chorób cywilizacyjnych związanych ze stylem życia.
Fenomen trudny do oceny
Baba Ramdev pozostaje fenomenem trudnym do jednoznacznej oceny. Dla jednych jest autentycznym mistrzem, który przywraca Indii jej duchową tożsamość i ratuje miliony ludzi przed chorobami cywilizacyjnymi. Dla innych to przede wszystkim sprytny przedsiębiorca, który doskonale rozumie mechanizmy mediów i potrafił zamienić starożytną wiedzę w dochodowe przedsięwzięcie. Prawda, jak to często bywa, leży gdzieś pośrodku.
Jego wpływ wykracza poza samą praktykę jogi. Ramdev stał się symbolem ruchu na rzecz produktów lokalnych i tradycyjnych, przeciwstawiając się dominacji zachodnich korporacji na indyjskim rynku. Jego retoryka łączy elementy nacjonalizmu gospodarczego z promocją zdrowego stylu życia, co rezonuje z szerokim spektrum społeczeństwa indyjskiego – od miejskich profesjonalistów po mieszkańców wsi.
Niezależnie od ocen Swami Ramdev bezsprzecznie dokonał czegoś niezwykłego. Sprawił, że miliony Hindusów zaczęły poruszać się, oddychać świadomie i zastanawiać się nad swoim stylem życia. W kraju, gdzie choroby cywilizacyjne rosną w zastraszającym tempie, ten wkład trudno przecenić. Pokazał również, że starożytna wiedza nie musi być zamknięta w klasztorach i ezoterycznych traktatach – może być dostępna dla mas i przynosić realne korzyści zdrowotne.
Historia Baba Ramdeva to opowieść o tym, jak jedna osoba może wpłynąć na zmianę nawyków całego społeczeństwa. To także lekcja o tym, jak tradycja może współistnieć z nowoczesnością, a duchowość z biznesem. Bez względu na kontrowersje wokół jego osoby, Ramdev pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci współczesnych Indii, której dziedzictwo będzie odczuwalne przez kolejne pokolenia.
